Galileo Galilei wordt vaak gezien als een van de grootste wetenschappers aller tijden, maar is dat wel terecht? Dr. Viktor Blåsjö van de Universiteit Utrecht denkt van niet, en zal daar op woensdag 18 november een lezing over komen geven.

Galileo’s wiskundige vaardigheden lagen ver onder die van veel van zijn tijdgenoten. Hij maakte talrijke technische fouten — waaronder verschillende onjuiste toepassingen in de sterrenkunde van zijn eigen valwet — die al snel werden opgemerkt en gecorrigeerd door de vooraanstaande wiskundigen van die tijd. Veel aspecten van Galileo’s werk kunnen worden gezien als gevolgen van deze beperkte technische vaardigheid in de wiskunde. Zo negeerde hij bijvoorbeeld het werk van Kepler aan planeetbanen, en deed hij kometen af als atmosferische hersenspinsels. Het waren beslissingen die op wetenschappelijke gronden moeilijk te rechtvaardigen zijn, maar die logisch zijn als we aannemen dat Galileo technische wiskunde koste wat kost wilde vermijden. In plaats daarvan liet hij stenen vallen, keek hij door buizen en fulmineerde hij tegen Aristotelische filosofen – manieren om juist die aspecten van het wereldbeeld van de wiskundige te benadrukken die geen daadwerkelijke wiskunde vereisen.

Blåsjö stelt dat Galileo juist omdat hij slecht was in wiskunde zo enthousiast was over het doen van experimenten, en de telescoop gretig omarmde. Ruwe metingen leidden Galileo tot verkeerde conclusies, bijvoorbeeld met betrekking tot bepaalde meetkundige krommen. Blåsjö laat ook zien dat Galileo’s verslag uit 1610 over de fasen van Venus gebaseerd zou kunnen zijn geweest op een eenvoudige simulatie met een fysieke bol in plaats van op daadwerkelijke waarnemingen. Dit doet twijfel rijzen over de gangbare opvatting dat Galileo al voor december 1610 op de hoogte was van de fasen van Venus.

Galileo’s toevlucht tot deze praktische onderzoeksmethoden was geen baanbrekende bijdrage aan de wetenschappelijke methode, maar een laatste redmiddel van een geest die niet toegerust was om op wiskundige gronden een bijdrage te leveren. Evenzo was het juist omdat hij slecht was in wiskunde dat Galileo uitvoerig uitweidde over de basisprincipes van de wetenschappelijke methode. De visie op de wetenschap die Galileo verwoordde was minder origineel dan algemeen wordt aangenomen. Voor wiskundigen was dit al lang vanzelfsprekend, maar zij namen niet de moeite om hierover in filosofische bewoordingen te oreren, omdat ze het te druk hadden met geavanceerd wetenschappelijk werk.

Dr. Viktor Blåsjö is wiskundehistoricus en universitair docent aan het Wiskundig Instituut van de Universiteit Utrecht. Zijn favoriete eeuwen zijn de -3e, de 17e, en de 19e. Hij studeerde wiskunde aan de Universiteit van Stockholm en filosofie en wetenschapsgeschiedenis aan de LSE in Londen, voordat hij naar Nederland verhuisde om te promoveren.

De lezing vindt plaats in Sociaal Cultureel centrum “De Biechten“, Vincent van Goghlaan 1, 5246 GA Hintham (gemeente ‘s-Hertogenbosch). Lezingen beginnen om 20:00 en eindigen meestal rond 22:00. De entree volwassenen is €7,50 en voor jongeren tot 16 jaar €3,00. Dit kan ter plekke betaald worden, vooraf aanmelden is niet nodig.